نحوه عملکرد دستگاه لیزر موهای زائد بر یک اصل ساده استوار است: نور به رنگدانه مو برخورد میکند، به گرما تبدیل میشود و فولیکول را از کار میاندازد. اما پشت همین اصل ساده، تنظیمات دقیقی مثل طول موج، انرژی، زمان پالس و خنککننده قرار دارد که ایمنی و نتیجه را تعیین میکند.
در این مطلب، ما در بیوتی کلوب طرز کار دستگاه را از پایه علمی تا اجزای داخلی، روشهای شاتی و رولی و حتی مصرف برق توضیح دادهایم. این راهنما هم برای مراجعان مفید است و هم برای اپراتورها و صاحبان کلینیک.

نحوه عملکرد دستگاه لیزر به زبان ساده
اساس کار لیزر موهای زائد پدیدهای به نام «فتوترمولیز انتخابی» است. در این پدیده، نور با طول موج مشخص بیشتر توسط یک هدف خاص جذب میشود. در لیزر موهای زائد، این هدف ملانین یا رنگدانه تیره مو است. وقتی ملانین نور را جذب میکند، گرم میشود و گرما به سلولهای رشد اطراف ریشه منتقل میشود.
در نتیجه، فولیکول آسیب میبیند و توانایی تولید موی جدید کاهش پیدا میکند. در همین حال، پوست اطراف که ملانین کمتری دارد، گرمای کمتری دریافت میکند. توضیح علمی بیشتر را در صفحه Laser hair removal در ویکیپدیا بخوانید.
پارامترهای اصلی: طول موج، فلوئنس و پهنای پالس
| پارامتر | معنی | اثر بر درمان |
|---|---|---|
| طول موج | رنگ و نوع نور لیزر (نانومتر) | عمق نفوذ و میزان جذب در ملانین |
| فلوئنس | انرژی در هر سانتیمتر مربع | شدت اثر روی فولیکول و ریسک سوختگی |
| پهنای پالس | مدت زمان هر تابش | تطبیق گرما با ضخامت مو و حفظ پوست |
| اندازه اسپات | قطر ناحیه تابش | عمق نفوذ و سرعت درمان |
| فرکانس | تعداد شات در ثانیه | سرعت کار، بهویژه در روش رولی |
طول موجهای رایج عبارتاند از ۷۵۵ نانومتر (الکساندرایت)، حدود ۸۰۸ نانومتر (دایود) و ۱۰۶۴ نانومتر (Nd:YAG). هر چه طول موج بلندتر باشد، نور عمیقتر میرود و ملانین پوست را کمتر هدف میگیرد؛ به همین دلیل ۱۰۶۴ برای پوست تیره ایمنتر است. بنابراین انتخاب طول موج، اولین گام در نحوه عملکرد دستگاه لیزر روی هر پوست است. مقایسه کامل را در راهنمای دیود، الکساندرایت و Nd:YAG ببینید.
اجزای دستگاه و نقش هر کدام
عملکرد درست دستگاه به هماهنگی همه این اجزا وابسته است. برای مثال، اگر سیستم خنککننده ضعیف شود، لیزربار داغ میشود و توان خروجی کاهش مییابد. به بیان دیگر، طرز کار دستگاه لیزر به سلامت تکتک این قطعات وابسته است. جزئیات قطعات را در قطعات دستگاه لیزر موهای زائد آوردهایم.
سیستم خنککننده؛ چرا پوست نمیسوزد؟
خنککننده دو وظیفه دارد: محافظت از پوست مراجع و خنک نگه داشتن منبع لیزر. سه روش اصلی برای خنک کردن پوست وجود دارد:
- خنککننده تماسی: پنجره سافایر سرد که در تماس مستقیم با پوست است؛ رایج در دایودها
- اسپری کرایوژن (DCD): پاشش لحظهای ماده سرد پیش از هر شات؛ رایج در الکساندرایتها
- هوای سرد: دمیدن هوای بسیار سرد روی پوست با دستگاه جانبی
به همین دلیل، کارکرد درست خنککننده بخش جدانشدنی نحوه عملکرد دستگاه لیزر است. در دستگاههای تماسی، ژل هم به این خنکسازی کمک میکند. درباره آن، مطلب ژل لیزر موهای زائد را بخوانید.
طرز کار دستگاه لیزر در روش شاتی و رولی
در روش شاتی، اپراتور هر نقطه را با یک شات پرانرژی درمان میکند و سپس به نقطه بعد میرود. در روش رولی، هندپیس بهطور مداوم روی ناحیه حرکت میکند و با شاتهای پرتکرار و کمانرژی، گرما را بهتدریج به فولیکول میرساند. روش رولی معمولاً درد کمتری دارد؛ در حالی که روش شاتی برای موهای ضخیم و نواحی کوچک دقیقتر است.

برای مقایسه کامل این دو روش، مطلب دستگاه لیزر شاتی یا رولی را ببینید.
چرا لیزر چند جلسه است؟
موها در سه فاز رشد، انتقال و استراحت قرار دارند. لیزر بیشترین اثر را روی موهایی دارد که در فاز رشد فعال هستند، چون در این فاز ارتباط ملانین با ریشه بیشتر است. در هر زمان فقط بخشی از موها در این فاز قرار دارند. بنابراین برای اثر روی همه موها، چند جلسه با فاصله چند هفته لازم است. این موضوع ربطی به ضعف دستگاه ندارد و بخشی از عملکرد لیزر موهای زائد است.
چرا لیزر روی موی سفید و بور اثر ندارد؟
موهای سفید، خاکستری، بور یا قرمز ملانین تیره کافی ندارند. در نتیجه، نور لیزر جذب نمیشود و گرمای کافی به فولیکول نمیرسد. همچنین روی پوست تیره، ملانین پوست با ملانین مو رقابت میکند. به همین دلیل، تنظیمات و طول موج باید با تیپ پوست تطبیق داده شود. در واقع، شناخت نحوه عملکرد دستگاه لیزر به اپراتور کمک میکند این تنظیمات را درست انتخاب کند.

تفاوت عملکرد لیزر موهای زائد و IPL
لیزر یک طول موج ثابت و متمرکز تولید میکند. در مقابل، IPL طیف گستردهای از نور را با فیلتر تابش میکند. بنابراین بخشی از انرژی IPL به هدفهای دیگری مثل عروق یا پوست میرسد. نتیجه این تفاوت آن است که لیزر برای موهای زائد معمولاً دقیقتر و مؤثرتر است، اما IPL برای لک و قرمزی هم کاربرد دارد. برای مقایسه نسخههای خانگی و کلینیکی، مطلب تفاوت دستگاههای لیزر خانگی و کلینیکی را بخوانید.
مصرف برق و شرایط نصب دستگاه
دستگاههای لیزر کلینیکی برق قابل توجهی مصرف میکنند و بسیاری از آنها در حد چند کیلووات هستند. نوسان برق میتواند به پاور و منبع لیزر آسیب بزند. پس رعایت این نکات ضروری است:
- خط برق مستقل با فیوز مناسب طبق دفترچه دستگاه
- سیم ارت سالم برای ایمنی اپراتور و مراجع
- استابلایزر یا محافظ ولتاژ با ظرفیت کافی
- تهویه مناسب و دمای کنترلشده اتاق
- فاصله کافی دستگاه از دیوار برای خروج هوای گرم
رعایت این شرایط عمر دستگاه را بیشتر میکند. همچنین اگر دستگاه ارور میدهد یا شات نمیزند، مطلب عیبیابی دستگاههای لیزر موهای زائد را ببینید.
سوالات متداول
نور لیزر توسط ملانین موجود در ساقه و ریشه مو جذب میشود و به گرما تبدیل میشود. این گرما سلولهای رشد فولیکول را آسیب میزند و توانایی رشد مجدد مو را کم میکند.
موهای سفید، بور یا قرمز ملانین تیره کافی ندارند. در نتیجه نور لیزر جذب نمیشود و گرمای لازم برای آسیب به فولیکول ایجاد نمیشود.
لیزر فقط روی موهایی که در فاز رشد فعال (آناژن) هستند بیشترین اثر را دارد. چون همه موها همزمان در این فاز نیستند، چند جلسه با فاصله لازم است.
این پارامتر مقدار انرژی تابیدهشده در هر سانتیمتر مربع پوست است و بر حسب ژول بر سانتیمتر مربع اندازهگیری میشود. هر چه این عدد بیشتر باشد، اثر قویتر و ریسک سوختگی بیشتر است.
خنککننده سطح پوست را محافظت میکند تا گرما فقط در فولیکول متمرکز شود. بدون خنککننده مناسب، احتمال سوختگی و درد بیشتر میشود.
مصرف برق به مدل بستگی دارد و بسیاری از دستگاههای کلینیکی چند کیلووات مصرف دارند. مشخصات دقیق را از دفترچه دستگاه بخوانید و برای آن خط برق مستقل و استابلایزر در نظر بگیرید.
لیزر یک طول موج متمرکز و دقیق تولید میکند، اما IPL طیف گستردهای از نور را تابش میکند. بنابراین لیزر معمولاً دقیقتر و برای موهای زائد مؤثرتر است.
جمعبندی نحوه عملکرد دستگاه لیزر
نحوه عملکرد دستگاه لیزر موهای زائد بر جذب نور در ملانین مو و تبدیل آن به گرما استوار است. طول موج، انرژی، زمان پالس و خنککننده تعیین میکنند این گرما چقدر مؤثر و ایمن به فولیکول برسد. شناخت این اصول به مراجع کمک میکند انتظار درستی داشته باشد و به اپراتور کمک میکند تنظیمات دقیقتری انتخاب کند.









