اپراتورهای لیزر روزانه ساعت‌ها کنار دستگاهی کار می‌کنند که انرژی نوری بالایی تولید می‌کند. طبیعی است که این سؤال پیش بیاید: آیا این کار برای سلامتی ضرر دارد؟ عوارض کار با دستگاه لیزر برای اپراتور واقعی هستند، اما بیشتر آن‌ها با رعایت اصول ایمنی قابل پیشگیری‌اند.
در این مقاله خطرات واقعی را از شایعه‌ها جدا می‌کنیم. سپس اصول ایمنی برای کاهش عوارض کار با دستگاه لیزر و وسایل حفاظتی ضروری را توضیح می‌دهیم. این مطلب برای اپراتورها، پزشکان مسئول و مدیران کلینیک نوشته شده است.
آیا دستگاه لیزر موهای زائد برای اپراتور ضرر دارد؟
لیزرهای موهای زائد از نوع پرتو یونیزان نیستند. یعنی برخلاف اشعه‌ی ایکس، ساختار DNA را مستقیماً تخریب نمی‌کنند و شواهد معتبری درباره‌ی ایجاد سرطان در اپراتور وجود ندارد. با این حال، این دستگاه‌ها در رده‌ی لیزرهای پرقدرت قرار می‌گیرند. بنابراین تابش مستقیم یا بازتابی آن‌ها می‌تواند به چشم و پوست آسیب جدی بزند.
به بیان ساده، خطر اصلی «تشعشع پنهان» نیست، بلکه بی‌احتیاطی است. بیشتر آسیب‌ها وقتی رخ می‌دهد که عینک زده نشود، دستگاه در حالت آماده رها شود یا نور به سطح براق بتابد. برای بررسی شایعه‌های مشابه درباره‌ی بیماران، مقاله‌ی لیزر موهای زائد و سرطان را بخوانید.
مهم‌ترین عوارض کار با دستگاه لیزر برای اپراتور
آسیب چشم
جدی‌ترین خطر برای اپراتور آسیب چشم است. طول موج‌های ۷۵۵، ۸۱۰ و ۱۰۶۴ نانومتر می‌توانند به شبکیه برسند. نور ۱۰۶۴ نانومتر حتی برای چشم قابل دیدن نیست؛ در نتیجه پلک زدن غیرارادی هم از چشم محافظت نمی‌کند. آسیب شبکیه ممکن است دائمی باشد.
آسیب پوستی
اگر اپراتور هنگام شات، دست یا انگشت خود را جلوی پنجره‌ی هندپیس بگیرد، ممکن است دچار سوختگی شود. همچنین تماس با سطوح داغ یا کرایوژن در برخی دستگاه‌ها می‌تواند سوختگی سرمایی ایجاد کند.
دود لیزر (Laser Plume)
هنگام شات، موها و بافت سطحی می‌سوزند و دود و بوی خاصی ایجاد می‌شود. این دود حاوی ذرات ریز و ترکیبات شیمیایی است. تنفس طولانی‌مدت آن در اتاقی بدون تهویه می‌تواند باعث سردرد، تحریک گلو و چشم و ناراحتی تنفسی شود. به همین دلیل، تهویه‌ی مناسب و ماسک مناسب اهمیت دارد.
خستگی عضلانی و استرس شغلی
حرکت تکراری هندپیس، ایستادن طولانی و وضعیت نامناسب بدن ممکن است به درد مچ، شانه و کمر منجر شود. علاوه بر این، مسئولیت ایمنی بیمار و حجم بالای کار می‌تواند استرس شغلی ایجاد کند.
خطرات الکتریکی و آتش‌سوزی
دستگاه‌های لیزر ولتاژ بالا دارند. باز کردن بدنه، تماس با آب یا کابل آسیب‌دیده می‌تواند خطر برق‌گرفتگی داشته باشد. همچنین تابش لیزر به مواد قابل اشتعال مثل الکل یا پارچه‌ی خشک، احتمال آتش‌سوزی دارد.
جدول خلاصه خطرات و راه پیشگیری
| خطر | علت | راه پیشگیری |
|---|---|---|
| آسیب چشم | تابش مستقیم یا بازتابی | عینک مخصوص همان طول موج برای همه افراد اتاق |
| سوختگی پوست | قرار گرفتن دست جلوی هندپیس | حالت Standby بین شات‌ها، آموزش عملی |
| دود لیزر | سوختن مو و بافت | تهویه، ساکشن دود، ماسک مناسب |
| درد عضلانی | حرکت تکراری و ایستادن | ارتفاع مناسب تخت، استراحت کوتاه |
| برق‌گرفتگی | بدنه باز یا کابل معیوب | سرویس توسط تکنسین، دوری از آب |
اصول ایمنی برای کاهش عوارض کار با دستگاه لیزر
یک اتاق لیزر استاندارد چند ویژگی ساده اما حیاتی دارد:
- تابلوی هشدار لیزر روی در اتاق نصب شود.
- سطوح براق و آینه در مسیر نور نباشد یا پوشانده شود.
- عینک محافظ مناسب طول موج دستگاه برای اپراتور، بیمار و هر فرد حاضر در اتاق وجود داشته باشد.
- کلید یا رمز دستگاه فقط در اختیار افراد آموزش‌دیده باشد.
- حالت آماده‌باش (Standby) همیشه هنگام جابه‌جایی و بین بیماران فعال شود.
- تهویه یا ساکشن دود در اتاق نصب شده باشد.
- کپسول آتش‌نشانی مناسب تجهیزات الکتریکی در دسترس باشد.
انتخاب عینک محافظ مناسب
همه‌ی عینک‌های تیره، عینک لیزر نیستند. عینک محافظ باید برای همان طول موج دستگاه ساخته شده باشد. روی فریم یا شیشه‌ی عینک استاندارد، محدوده‌ی طول موج و چگالی نوری (OD) درج می‌شود. برای مثال، عینک مخصوص ۷۵۵ نانومتر ممکن است از چشم در برابر ۱۰۶۴ نانومتر محافظت نکند. بنابراین در دستگاه‌های چندطول‌موجی، عینکی بخرید که همه‌ی طول موج‌ها را پوشش دهد.
همچنین عینک بیمار باید کاملاً بسته باشد. هنگام لیزر صورت، از محافظ‌های مخصوص چشم بیمار استفاده کنید.
آموزش و مجوز؛ اولین لایه ایمنی
آموزش درست مهم‌ترین عامل کاهش عوارض کار با دستگاه لیزر برای اپراتور است. اپراتور باید فیزیک پایه‌ی لیزر، تنظیم پارامترها، شناخت پوست و مدیریت عوارض را بداند. علاوه بر این، طبق اظهارات مسئولان انجمن لیزر پزشکی ایران، لیزر موهای زائد باید در مرکز پزشکی و با حضور پزشک انجام شود و انجام آن در آرایشگاه‌ها مجاز نیست.
برای شروع آموزش اصولی، مقاله‌های آموزش کار با دستگاه لیزر تیتانیوم و آموزش کار با دستگاه لیزر غیرتماسی را ببینید. همچنین مطالب آموزش علمی درمان‌های مبتنی بر لیزر دید کامل‌تری به شما می‌دهد.
نکات ارگونومی برای اپراتورهای پرکار
- ارتفاع تخت را طوری تنظیم کنید که کمر خم نشود؛ این ساده‌ترین راه کاهش عوارض کار با دستگاه لیزر برای اپراتور است.
- بین بیماران چند دقیقه کشش مچ و شانه انجام دهید.
- کابل هندپیس را طوری قرار دهید که وزن آن روی مچ نباشد.
- در صورت امکان، بین نواحی بزرگ و کوچک جابه‌جایی کنید.
- آب کافی بنوشید و در اتاق دمای مناسبی داشته باشید.
اپراتورهای باردار چه کنند؟
لیزر موهای زائد پرتو یونیزان ندارد. با این حال، به دلیل ایستادن طولانی، استرس کاری و دود لیزر، بهتر است اپراتور باردار شرایط کاری خود را با پزشک مسئول و پزشک زنان بررسی کند. کاهش ساعت کاری، تهویه‌ی بهتر و استراحت بیشتر معمولاً توصیه می‌شود. درباره‌ی بیماران باردار هم مقاله‌ی لیزر موهای زائد در حاملگی را بخوانید.
سؤالات متداول
مهم‌ترین عوارض شامل آسیب چشم در صورت نزدن عینک، سوختگی پوست، تنفس دود لیزر، دردهای عضلانی ناشی از کار تکراری و خطرات الکتریکی است. بیشتر آن‌ها با رعایت اصول ایمنی قابل پیشگیری‌اند.
شواهد معتبری در این باره وجود ندارد. لیزرهای موهای زائد پرتو یونیزان تولید نمی‌کنند.
خیر. فقط عینک مخصوص لیزر با درج طول موج و چگالی نوری مناسب همان دستگاه محافظت کافی دارد.
دود لیزر حاوی ذرات ریز است و تنفس طولانی آن در اتاق بدون تهویه می‌تواند باعث سردرد و تحریک تنفسی شود. تهویه و ساکشن دود توصیه می‌شود.
اپراتور باید دوره‌ی آموزشی معتبر گذرانده باشد و زیر نظر پزشک در مرکز دارای مجوز کار کند.
پرتو یونیزان وجود ندارد، اما به دلیل خستگی، استرس و دود لیزر بهتر است شرایط کاری با پزشک بررسی و تعدیل شود.
استفاده‌ی همه‌ی افراد حاضر در اتاق از عینک مخصوص طول موج دستگاه و فعال کردن حالت Standby بین شات‌ها.
جمع‌بندی
کار با دستگاه لیزر موهای زائد خطرات واقعی دارد، اما این خطرات قابل مدیریت هستند. آسیب چشم جدی‌ترین آن‌هاست و با عینک مناسب تقریباً به‌طور کامل قابل پیشگیری است. دود لیزر، سوختگی و خستگی عضلانی هم با تهویه، آموزش و ارگونومی کنترل می‌شوند. به‌طور خلاصه، عوارض کار با دستگاه لیزر برای اپراتور بیشتر از بی‌احتیاطی می‌آید تا از خود دستگاه.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد. استانداردهای ایمنی را همیشه با دفترچه‌ی سازنده و دستورالعمل‌های پزشک مسئول تطبیق دهید.
کلینیک شما هم می‌تواند در بیوتی کلوب دیده شود. برای معرفی مرکز و تیم حرفه‌ای‌تان، برندسازی شخصی پزشکان و کلینیک‌ها را ببینید.
